Dział spadku- co warto wiedzieć i jak przeprowadzić postępowanie?
Śmierć bliskiej osoby wiąże się nie tylko z koniecznością uporządkowania spraw osobistych, ale również z uregulowaniem kwestii majątkowych. Samo stwierdzenie nabycia spadku lub uzyskanie aktu poświadczenia dziedziczenia nie oznacza jeszcze, że majątek spadkowy został podzielony pomiędzy spadkobierców.
Jeżeli spadek przypada kilku osobom, powstaje między nimi wspólność majątku spadkowego. Aby każdy ze spadkobierców otrzymał konkretny składnik majątku albo określoną kwotę pieniężną, konieczne może być przeprowadzenie działu spadku.
Czym jest dział spadku?
Dział spadku to postępowanie, którego celem jest zniesienie wspólności majątku spadkowego pomiędzy spadkobiercami.
Do czasu dokonania działu spadku poszczególni spadkobiercy mają udziały w całym majątku spadkowym. Przykładowo, jeżeli troje dzieci dziedziczy po 1/3 części spadku, każdy z nich ma udział wynoszący 1/3 w całym majątku spadkowym, a nie prawo wyłącznie do konkretnej nieruchomości, samochodu czy rachunku bankowego.
Dział spadku pozwala zatem ostatecznie ustalić, który składnik majątku przypadnie konkretnemu spadkobiercy.
Kiedy można przeprowadzić dział spadku?
Dział spadku można przeprowadzić po ustaleniu, kto jest spadkobiercą i w jakich udziałach dziedziczy.
Może to nastąpić m.in. na podstawie:
– prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku,
– aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza,
Nie zawsze jednak konieczne jest niezwłoczne przeprowadzanie działu spadku. Spadkobiercy mogą przez pewien czas pozostawać we wspólności majątku spadkowego.
Dział spadku w sądzie czy u notariusza?
Dział spadku może zostać przeprowadzony umownie albo sądownie.
Umowny dział spadku
Jeżeli wszyscy spadkobiercy są zgodni co do sposobu podziału majątku, mogą zawrzeć umowę o dział spadku.
W przypadku niektórych składników majątku konieczna będzie forma aktu notarialnego. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość.
Umowny dział spadku jest zazwyczaj rozwiązaniem szybszym i pozwala spadkobiercom samodzielnie ustalić sposób podziału majątku.
Sądowy dział spadku
Jeżeli spadkobiercy nie są w stanie osiągnąć porozumienia, każdy z nich może wystąpić do sądu z wnioskiem o dział spadku.
W postępowaniu sądowym można domagać się określonego sposobu podziału majątku, a sąd (po ustaleniu jego składu i wartości) rozstrzygnie, w jaki sposób powinien zostać dokonany dział.
W jaki sposób sąd może podzielić spadek?
Sposób działu spadku zależy przede wszystkim od rodzaju majątku oraz stanowisk spadkobierców.
W praktyce możliwe jest m.in.:
- Podział fizyczny majątku
Jeżeli jest to możliwe, poszczególne składniki mogą zostać przyznane różnym spadkobiercom.
Przykładowo jeden spadkobierca może otrzymać mieszkanie, drugi samochód, a trzeci środki pieniężne – z uwzględnieniem wartości poszczególnych składników.
- Przyznanie składnika majątku jednemu ze spadkobierców
Sąd może przyznać np. nieruchomość jednemu spadkobiercy z obowiązkiem dokonania spłaty na rzecz pozostałych.
Jest to częste rozwiązanie w przypadku mieszkań lub domów, których fizyczny podział nie jest możliwy albo byłby niecelowy.
- Sprzedaż składnika majątku
Jeżeli nie jest możliwe dokonanie odpowiedniego podziału lub przyznanie rzeczy jednemu ze spadkobierców, może dojść do sprzedaży składnika majątku i podziału uzyskanych środków.
Jak ustala się wartość majątku spadkowego?
Ustalenie wartości majątku ma bardzo duże znaczenie, ponieważ od niej może zależeć wysokość spłat i dopłat należnych poszczególnym spadkobiercom.
W przypadku nieruchomości sąd może posłużyć się opinią biegłego rzeczoznawcy majątkowego. Wartość nieruchomości powinna odpowiadać jej rzeczywistej wartości rynkowej.
W toku postępowania mogą pojawić się również spory dotyczące tego, jakie składniki w ogóle wchodzą w skład spadku.
Czy można żądać spłaty od pozostałych spadkobierców?
Tak. Jeżeli konkretny składnik majątku, np. nieruchomość, zostanie przyznany jednemu spadkobiercy, pozostali mogą otrzymać odpowiednie spłaty odpowiadające wartości przysługujących im udziałów.
Przykładowo, jeżeli dwóch spadkobierców dziedziczy po 1/2 udziału w domu, a nieruchomość zostanie przyznana jednemu z nich, drugi może otrzymać spłatę odpowiadającą wartości jego udziału.
W określonych sytuacjach sąd może również rozłożyć spłatę na raty, uwzględniając m.in. sytuację majątkową zobowiązanego.
Czy dział spadku może obejmować tylko część majątku?
Co do zasady dział może dotyczyć całego spadku albo jego części. W praktyce częściowy dział spadku może być jednak źródłem sporów, szczególnie gdy pomiędzy spadkobiercami nadal pozostają inne składniki majątku wymagające rozliczenia.
Przed podjęciem decyzji o częściowym dziale spadku warto zatem dokładnie ustalić skład całego majątku spadkowego oraz rozważyć konsekwencje dokonania podziału tylko jego części.
Podsumowanie
Dział spadku jest istotnym etapem porządkowania spraw majątkowych po śmierci spadkodawcy. Samo nabycie spadku nie powoduje bowiem automatycznego przypisania poszczególnych składników majątku konkretnym spadkobiercom.
Przed podjęciem decyzji o sposobie działu warto dokładnie ustalić skład majątku, jego wartość, wysokość udziałów poszczególnych osób oraz ewentualne roszczenia związane z nakładami, wydatkami czy wcześniejszymi rozliczeniami.
Jeżeli pomiędzy spadkobiercami istnieje konflikt, warto przed złożeniem wniosku o dział spadku przeanalizować możliwe sposoby podziału majątku i konsekwencje każdego z nich. Prawidłowe przygotowanie sprawy może mieć istotne znaczenie dla czasu trwania postępowania oraz wysokości należnych spłat.